அயணம் (Ayanam) என்பது சூரியன் தனது தோற்றப் பாதையில் ஒரு குறிப்பிட்ட திசையில் பயணிப்பதைக் குறிக்கும். இந்திய ஜோதிடத்திலும் வானியலிலும் அயணங்களுக்கு மிக முக்கியமான இடம் உண்டு. ஒரு வருடம் இரண்டு அயணங்களாகப் பிரிக்கப்படுகிறது:
காலம்: தை மாதம் முதல் ஆனி மாதம் வரை
சூரியன் மகர ராசியில் நுழையும் நாளிலிருந்து (மகர சங்கராந்தி) உத்தராயணம் தொடங்குகிறது.
உத்தராயணத்தின் சிறப்புகள்:
சூரியன் வடக்கு நோக்கி நகர்வதாகக் கருதப்படுகிறது.
தேவர்களின் பகல் காலமாக கருதப்படுகிறது.
திருமணம், வீடு கட்டுதல், யாகம், யஜ்ஞம் போன்ற சுபகாரியங்களுக்கு சிறந்த காலம்.
ஆன்மீக சாதனைக்கு உகந்தது.
மகாபாரதத்தில் பீஷ்மர் உத்தராயண காலம் வரும் வரை உயிரை தாங்கியிருந்தார் என்று கூறப்படுகிறது.
உத்தராயண மாதங்கள்:
காலம்: ஆடி மாதம் முதல் மார்கழி மாதம் வரை
(சுமார் ஜூலை 16 முதல் ஜனவரி 13 வரை)
சூரியன் கடக ராசியில் நுழையும் நாளிலிருந்து தட்சிணாயணம் தொடங்குகிறது.
தட்சிணாயணத்தின் சிறப்புகள்:
சூரியன் தெற்கு நோக்கி நகர்வதாகக் கருதப்படுகிறது.
தேவர்களின் இரவு காலம் என கூறப்படுகிறது.
பித்ரு வழிபாடு, தர்ப்பணம், ஆன்மீக சிந்தனை போன்றவற்றிற்கு முக்கியமான காலம்.
முன்னோர்களின் அருளைப் பெற உகந்த காலம்.
தட்சிணாயண மாதங்கள்:
ஒரு மனித வருடம் என்பது தேவர்களுக்கு ஒரு நாள் என்று கூறப்படுகிறது:
உத்தராயணம் = தேவர்களின் பகல்
தட்சிணாயணம் = தேவர்களின் இரவு
இதனால் உத்தராயணம் மிகவும் புண்ணியமான காலமாக போற்றப்படுகிறது.
"உத்தராயணம் என்பது முன்னேற்றத்திற்கான காலம்; தட்சிணாயணம் என்பது ஆன்மீக விழிப்புணர்விற்கான காலம். வாழ்க்கையில் இரண்டும் சமமாக அவசியமானவை."